زمينه‌ى وجوب تكاليف الهيه « وُسْع » است ، كه تمامى توان را مصرف انجام تكليف نكند و حالت تنگى و سختى و زيان نداشته باشد . بنابراين اگر وضو يا غسل با آب بسيار سرد يا گرم ، و يا هواى بسيار سرد موجب مشقت فراوان باشد ، و نتواند آن آب را به‌حدّ تعادل و طبع خود برساند . در اين‌گونه موارد هم وظيفه تيمم است گرچه وضو و غسل هم - در غير حالت حرج - جايز و صحيح‌تر است ، زيرا اين‌جا منعى براى طهارت در كار نيست ، و تنها براى رعايت حال مكلفان امر الزامى برداشته شده . ولى امر استحبابى - چنان‌كه گذشت - موجود است . مسأله‌ى 217 - تيمم بدل از غسل‌هاى مستحب از وضو كفايت نمىكند ، و تنها تيمم بدل از غسل‌هاى واجب بدليت اضطرارى براى چيزهايى كه مشروط به‌طهارت است دارد ، به‌جز غسل جمعه ، و غسل استحاضه بنابراين تيمم بدل از غسل جمعه - و غسل استحاضه - با آن‌كه اين غسل‌ها واجبند ولى كفايت از وضو نمىكنند و بايستى وضو گرفت ، و تنها غسل جنابت و حيض و نفاس و مس ميت است كه تيمم بدل از آن‌ها براى كارهاى مشروط به‌طهارت كفايت مىكند ، ولى غسل‌هايى كه با ترك آن‌ها نماز صحيح است مانند غسل جمعه و تمامى غسل‌هاى مستحب هرگز تيمم بدل از آن‌ها اگر هم مشروعيت داشته باشند از وضو كافى نيست ، اما تيمّم بدل از غسل استحاضه متوسطه يا كثيره با اين‌كه واجب است در عين حال اين هم كفايت از وضو نمىكند و زمينه‌ى لازم براى تيمّم تنها « فَلَمْ تَجِدُوا ماءً » است ، و آن‌جا كه دسترسى به‌آب براى وضو هست ، و غسل هم براى نماز واجب نيست . قطعاً تيمم بدل از غسل‌هاى مستحب و يا واجب مانند جمعه و استحاضه كافى از وضو و درست هم نيست . مسأله‌ى 218 - « صَعيداً طَيِّباً » در صورتى تيمم را واجب و بدل از وضو و غسل دانسته كه اولًا صدق « صعيد » كند ، كه صعيد تمامى اجزاى زمين است كه به آن زمين و زمينى گويند ، و نيز « طيِّب » باشد كه طبع انسانى از آن تنفر نكند ، بنابراين اگر خاك و مانند آن پاك باشد ولى آلوده و متعفن است به‌طورى كه طبع از آن تنفر دارد ، در اين صورت تيمم واجب نيست ، بلكه حرام است ، و اگر هم تيمم كند جاى وضو را نمىگيرد . زيرا امر